Gedicht

Ik moest ineens
aan dit gedicht denken.
De deur staat
wagenwijd open.
Er is niks gedicht.
Iedereen kan zo
naar binnen lopen.

Meppel in Frankrijk

Soms helpt een vergelijking voor het accepteren van nieuwe omstandigheden, in mijn geval de nieuwe woonplek, Alès in de Cevennen sinds 1 mei 2019.
Geboren in Den Bosch, verhuisd naar Arnhem tijdens het opgroeien, toen Meppel (mijn vader kreeg ander werk) voor vervolgstudie en daarna voor werk en andere studies naar Amsterdam. Tot zover Nederland. Van Amsterdam verhuisd naar Bali, een onderbreking in Perpignan in Frankrijk, terug naar Amsterdam voor een paar jaar, toen weer Bali en van daar naar Frankrijk, het werd Anduze, niet ver van Alès vandaan. Anduze heeft iets van 3500 inwoners en voor allerlei zaken (ziekenhuis, witgoed, auto onderdelen en treinverbinding) was je op Alès aangewezen, een stad met iets minder dan 40.000 inwoners, zeg het tienvoudige van Anduze.
   Ik ging meestal met tegenzin naar Alès, zoals ik ook met weinig plezier ooit in Meppel heb gewoond, een tamelijk nietszeggende plaats op de grens tussen Drenthe en Overijssel. Dat kwam in Alès door de vele woonkazernes, de rivier de Gardon die de stad in tweeën splijt met betonnen zijmuren en die ook nog een lage waterstand heeft, een beschadigd centrum, restanten van de mijnbouw die er ooit floreerde en een enorme concentratie van grote bedrijven aan de randen van de stad, met name aan de oostzijde. Zoals mega supermarkten, auto garages, bouwmarkten en kantoorgebouwen. Bereikbaar na het nemen van een ontelbaar aantal rotondes die meestal fraai gedecoreerd zijn, dat dan weer wel. En meestal kon je vinden wat je zocht in een bepaalde winkel.

   Laat nou uitgerekend in deze stad een woning aan mij worden toegewezen via de franse overheid. Ja gezegd, omdat ik op dat moment geen alternatieve keuzes had en de huursom was zeer schappelijk. En gelukkig niet een appartement in een van die woonkazernes (waarvan ze nu een deel aan het afbreken zijn trouwens), maar begane grond in een woonblok met 3 etages.
   En, vergeleken met de beperkingen in Meppel, is Alès toch niet zo slecht om te wonen. Zuidelijk, dus veel zonneschijn en een gegarandeerd warme zomer. Er is een theater, een moderne bioscoop, een Nederlandse cardioloog in een moderne kliniek, er zijn terrassen in het centrum, in de zomer verschijnt er een heus strand aan de rivier met horeca en parasols. En van waar ik woon, aan de noord-west kant (net binnen de stadsgrens), kun je per auto binnen 7 minuten een plek aan een riviertje bereiken om te zwemmen. Volgens een web site van de overheid, waar de kwaliteit van zwemwater in het hele land wordt gevolgd, is het een uitstekende plek om te zwemmen. Al een paar keer gedaan dus.
   Nu zien hoe ik in Alès de winter doorkom. Het kleine appartement voelt toch een beetje als een caravan zonder wielen (heeft ook voordelen). En de radiatoren (slechts 2 stuks) zijn overduidelijk uit de vorige eeuw, evenals de verwarmingsketel die ze aanstuurt. Hopelijk gaat het niet vriezen!

Verloop

Aan de ene kant is het best wel fijn dat Nederland open staat voor tal van invloeden van buitenaf, van over de grens zogezegd. Dat merk je aan het straatbeeld, in de politiek, aan het voedsel dat wordt aangeboden in allerlei winkels en op markten, aan het feit dat je je nagenoeg (in de steden althans) overal in het engels verstaanbaar kunt maken en aan de aanwezigheid van vele internationaal opererende ondernemingen. Ook op het gebied van kunst, cultuur, innovatie en media levert Nederland door die openheid bijdragen die opvallen qua kwaliteit en durf. En je merkt het ook in het dagelijkse taalgebruik. In tegenstelling tot landen als Frankrijk en tot het Vlaamse taalgebied, worden met gemak begrippen en woorden uit andere talen (vooral uit de engelse taal) gebezigd en redelijk snel ook normaal gevonden. Zo hoor je praten over megabytes, downloaden, screen saver, servers, providers, design, bachelor, cappuccino, fast food, prime time, trendy, column, air miles, guilty pleasure en nog veel meer. Helemaal vreemd is dat niet. Nederland is een klein land en de geschiedenis heeft er ook toe bijgedragen dat allerlei woorden van oorsprong niet Nederlands waren en toch volop werden geïmporteerd en gebruikt. Denk bijvoorbeeld aan toko, senang, nasi en maling uit het Indonesisch en een waslijst aan woorden uit het Frans, zoals administratie, bureaucratie, centrifuge, corruptie, crediteren, marcheren, monteren, chargeren en stationeren. Zij het dat achter de werkwoorden in veel gevallen 'en' aan het eind werd geplakt.
   Aan de andere kant leidt die openheid ook tot nogal snelle inburgering van woorden en uitdrukkingen die veelvuldig voorkomen in zowel straattaal als in de media. En wanneer je die te pas en te onpas hoort zie je een soort verloop in het 'gewone' taalgebruik. Gedurende lange tijd viel mij op hoe mensen een opmerking of zin afsloten bij een gesprek en ook bij het beantwoorden van een vraag met als laatste opmerking 'dus' of 'niet dan' en 'of zo'. De laatste tijd vallen mij andere woorden op die met het grootste gemak en nogal vaak worden gebruikt: 'je kut voelen', 'iemand framen', 'helemaal top', 'roller coaster', 'je momentje pakken', 'fock it', 'het kan niet zo zijn dat' en ga zo maar door. 'Mobieltje' is er ook zo een, net als allerlei andere woorden die mensen graag verkleinen, 'kopje koffie' en 'glaasje wijn'. Voeg daar nog het vermaledijde 'gezellig' aan toe en het feest is compleet. Een soort verloop in de taal waar je niet meteen blij van wordt. Zo is het nu een mode verschijnsel om in beeld met beide handen een hartje te vormen. Net zo opvallend als dat een flinke tijd geleden mensen begonnen om met beide handen en bewegende vingers aanhalingstekens na te doen. Daarmee 'zogenaamd' bedoelend. Of met gespreide duim en pink bij je oor aangeven dat je een telefoongesprek voerde. Dat hartje zal dan wel een samenvatting zijn dat alles in orde is of een eenvoudige manier om je beperkte kijk op de dingen vorm te geven. Zou kunnen.
   Ben benieuwd wanneer het moment aanbreekt dat we de motoriek van een robot gaan imiteren of gebaren gaan maken wanneer je het over een zelf rijdende auto hebt (armen over elkaar?). Dat zal per land ook nog voor verrassingen zorgen. Nu al moet je - over de grens - uitkijken welk gebaar je maakt om te zeggen dat iets lekker is, om aan te geven dat iemand pienter is of dat je je goed voelt. Italianen hebben wel 65 verschillende handgebaren om hun uitspraken als het ware van ondertitels te voorzien. Sla een Italiaan in de handboeien en hij of zij kan eigenlijk niet meer normaal praten. In ieder geval blijft er in Nederland werk voor degenen die woordenboeken toetsen op hun actualiteit en zich af moeten vragen of een bepaald woord of een bepaalde uitdrukking de vermelding in een woordenboek gaat halen of er juist weer uit moet. Eveneens door toedoen van diverse media heeft het verloop van taal ook voor verrijking gezorgd, denk onder andere aan 'oudere jongere', 'doemdenken' en 'lullig'.

( zie ook: nos.nl/artikel/2316448-10-jaar-taal-nederlands-raakt-steeds-meer-versplinterd.html )

Verhuizen

Niet zo lang geleden uitte ik de wens geen verhuisdoos meer aan te hoeven raken. Ha, wensen gaan lang niet altijd in vervulling is gebleken. Met redelijk veel plezier woonde ik vijf jaar achtereen in een gedeelte van een stadskasteel in Anduze. Grotendeels met mijn dochter en van daaruit ben ik ook heel wat keren heen en weer gereisd naar het vliegveld bij Marseille om mijn Italiaanse vriendin in de buurt van Rome te bezoeken. En dan weer terug naar huis. Een appartement met hoge plafonds, grote ramen rondom, een flink atelier, modern sanitair en een gerenoveerde keuken, niet gek! Maar wel gehuurd, het was geen eigendom. En dankzij hulp van de franse regering kon ik daar rondkomen, zij het soms met moeite. De helft van de maandelijkse huur, de kosten voor een aanvullende zorgverzekering en een deel van de energiekosten, ook om het huis te verwarmen, kwamen voor rekening van de overheid. Totdat mijn dochter 21 werd.
   Pas maanden later kwam ik er achter (door huurschuld) dat al die bijdragen waren komen te vervallen. Dat overrompelde mij en ik werd overmeesterd door een soort paniek gevoel. Hoe in godsnaam verder met slechts een klein pensioen inkomen, waarvan ruim 80 procent zou opgaan aan vaste lasten. Daar kwam nog bij dat mijn dochter zou verhuizen naar een andere stad voor studie en ik in mijn eentje een veel te groot appartement zou bewonen. Het kostte mij slechts enkele dagen om een rigoureus besluit te nemen: inpakken en wegwezen. Waarheen? Dat wist ik nog niet. Verhuizen naar Italië was geen optie omdat het huis van mijn vriendin geen extra bewoner kan huisvesten en zij zelf bovendien niet de makkelijkste persoon is om plotseling mee te gaan samenwonen. Eerst maar eens alles opruimen, inpakken en opslaan op een daarvoor bestemde plek. In dat opzicht heeft verhuizen een goede kant. Je bij ieder ding dat je beetpakt je afvragen of het bij jou moet blijven in de toekomst of niet. Wat ook hielp was de beperking dat je met een gewoon rijbewijs een busje kunt huren tot 20 m3 volume. Dus hield ik mij ook bezig met het meten van ieder voorwerp en het optellen van de volumes aan verhuisdozen, om zodoende onder die 20 m3 te blijven en dat lukte. Daarvoor was het wel noodzakelijk om zithoek, eettafel en bijbehorende stoelen, piano, kasten, kantoorstoelen, lampen, Indonesische sculpturen, ladekasten, enkele bedden en nog wat spullen van de hand te doen. Deels via een franse marktplaats on line en deels via verkoop aan een winkel voor tweedehands goederen.
   Al met al was ik twee maanden bezig met deze operatie, eveneens met het inventariseren en inpakken van alle schilderijen en tekeningen. Tegelijkertijd had ik mij aangemeld bij een web site waar ze zoeken naar mensen die op huizen willen passen. Meestal omdat de eigenaren huisdieren en/of andere beesten hebben, die tijdens hun afwezigheid verzorgd en geamuseerd moeten worden. Honden, katten, ezels, paarden, kippen, geiten, van alles kwam er langs op die site. Gelukkig vond ik een adres, niet heel ver van Anduze vandaan, waar ze geen beesten hadden en gewoon een oppas/bewaker wilden voor een periode van 7 maanden, dat sneed hout! En ja hoor, ze kozen mij uit om die taak op mij te nemen. Zo kwam ik terecht in een dorp waar je een kanon kunt afschieten zonder een slachtoffer te maken. Geen goede plek voor terroristen. Een huis met royale keuken, een open haard, een atelier en een tuin, alhoewel je daar niet veel aan hebt gedurende de wintermaanden.
   Die open haard (zo eentje met een glazen deur ervoor) was een farce, die verwarmde slechts de schoorsteen en de buitenlucht. Ik ging uiteraard niet op het dak zitten om mijzelf te verwarmen. Het moment dat de winter echt begon ontving ik van vrienden in Amsterdam een doos met warme kleding, waaronder een paar vesten. Zij hadden begrepen dat ik het best koud had daar en mijn eigen winterkleding zat in een opslag ver weg. Een van de (dikke) vesten werd mijn favoriet en die heb ik nagenoeg versleten die winter. Het ergste diezelfde winter - behalve de stilte om mij heen - was het verlaten van de douche om af te drogen. Van pakweg 40 graden warm water naar 10 graden koude lucht in de slaapkamer, wat een overgang, brrr. Alleen leuk wanneer je een sauna bezoekt, dan ben je daarop ingesteld en dat doe je bovendien niet elke dag. Aanvankelijk en aan het einde van de rit heb ik daar in de oppas woning ook nieuw werk geschilderd. Midwinter kreeg ik bevroren handen (voor mijn gevoel ten minste) wanneer ik in het onverwarmde atelier aan het werk ging. De woonruimte had verwarming, een soort van warmtepomp, maar qua capaciteit was dat niet voldoende. Met moeite haalde ik 19 graden overdag en dat is niet veel wanneer je stilzit en wanneer je wat ouder begint te worden. Het lange verblijf op Bali zal ook invloed hebben gehad. En het feit dat ik ben geboren bij een buitentemperatuur van 33 graden. Hoe dan ook, ik had onderdak voor ruim een half jaar en doodde de tijd met films kijken, koken, onkruid trekken in de tuin en boodschappen doen. Saai was het wel, dat moet gezegd.
   Enkele maanden voordat de oppas termijn verstreek had ik mij aangemeld bij een web site van de franse overheid voor het zoeken van een sociale huurwoning in dezelfde omgeving. En ook bij een site waar ze mensen zoeken die - in ruil voor onderdak en eten - part-time willen assisteren bij een verbouwing of voor het onderhouden van een tuin of een landgoed. Daar rolden een aantal contacten uit, die waren echter niet op maat. Verder zocht ik on line en bezocht ik met enkele makelaars een appartement in de omtrek. Die vielen stuk voor stuk tegen of waren eenvoudigweg te duur om te huren. Tegen de tijd dat ik mij zorgen begon te maken voor het vinden van nieuw onderdak (enkele weken voor het verstrijken van de afgesproken termijn) kreeg ik onverwacht bericht van een instantie in Alès (een voormalige mijnwerkers stad) en die boden mij een eenkamerwoning aan tegen zeer schappelijke huur. Na bezichtiging heb ik meteen ja gezegd, ook om te voorkomen dat ik op straat kwam te staan en/of eeuwigdurende logeerpartijen tegemoet zou gaan zien. Met gebruikt hout (uit het kasteel) dat ik in de opslag had, heb ik een keuken en kasten getimmerd. Van een drieluik een kamerscherm gemaakt en na een week flink aanpoten kon ik verhuizen en mijn intrek nemen in dat kleine, maar knusse appartement en daar woon ik tot op heden. Wel met de gedachte dat ik de verhuisdozen beter nog even kan bewaren.

Nederlandse televisie

Ook al woon ik enkele decennia over de grens, wanneer mogelijk volg ik een aantal programma's op de Nederlandse televisie. Soms ook ingegeven door artikelen in Nederlandse kranten of via de Blendle website. In Indonesië lukte dat volgen met een zekere vertraging via het BVN kanaal, hetgeen staat voor het Beste van Vlaanderen en Nederland. Dan keek ik de volgende dag 's morgens De Wereld Draait Door (DWDD) bijvoorbeeld en bleef zo enigszins op de hoogte van actualiteit, muziek en andere culturele onderwerpen. Nu, wonende in Frankrijk, gebruik ik de mogelijkheid om je internet (IP) adres te verbergen of te veranderen en zo kun je pretenderen in te loggen via een provider in Nederland. Op die manier kun je rechtstreeks een programma bekijken en dat doe ik met een zekere regelmaat. Of, wanneer ik geen haast heb, de volgende dag(en) via Uitzending Gemist, dat kan ook nog.
Het frequent zien van een aantal praatprogramma's (met Matthijs van Nieuwkerk, Jeroen Pauw en nu en dan afgewisseld door Eva Jinek) is vaak onderhoudend en verrassend, dat moet gezegd. Zelfs humor ontbreekt veelal niet, afhankelijk van de onderwerpen en van wie er aan tafel zit. Soms ook hele serieuze zaken, gerelateerd aan misdrijven of misstanden in de samenleving. En in maart 2017 waren er de verkiezingen voor een nieuw parlement en daaropvolgend de samenstelling van een nieuw kabinet voor het land. Allemaal goed kunnen volgen! Via interviews en reportages.

Over interviews gesproken, begint het wel op te vallen hoe klein Nederland is en hoe dat weerspiegelt in de programma's. De makers van televisie - en met name de praatprogramma's - zijn meer en meer geneigd om op televisie te praten over televisie. Dat een nieuw programma er aan staat te komen en dan zitten die makers of presentatoren aan tafel. Om de kijkers alvast nieuwsgierig te maken en om hun programma te promoten. Of dat een bepaald programma zo succesvol of verrassend was en dan wordt daar uitgebreid op in gegaan.
Zo zaten een keer de presentatoren van het programma de Slimste Mens aan tafel. Oorspronkelijk een Belgische formule (format), waar aan een aantal kandidaten met een zekere naamsbekendheid vragen worden gesteld en puzzels worden voorgelegd, bedoeld om snel en adequaat te reageren en zo veel mogelijk seconden te behouden ten opzichte van de tegenspelers. De winnaar wordt na vele ronden uitgeroepen tot de Slimste Mens. In Nederland gepresenteerd door brombeer / historicus Maarten van Rossum en zijn generatie genoot, de bejaarde nieuwslezer / journalist Philip Freriks. Dit duo schijnt dat programma onbedoeld al 10 jaar te presenteren, hetgeen als succesvol werd beoordeeld. Reden voor mij om eens een uitzending te bekijken en ook de Belgische variant te gaan zien. Wat een wereld van verschil!

Zoals al wel eens bleek uit fragmenten die werden getoond bij De Wereld Draait Door, lach je je bij de Belgen helemaal suf door het commentaar van de spelers, door de soort presentatie gedaan door de spelleider en door de alsmaar grappen makende jury leden. Die laatsten zijn veelal schrijvers en cabaretiers uit Vlaanderen en uit Nederland.*) Vol droge en gevatte humor, waarbij het Vlaams veelal ook nog eens een extra smeuïge bijdrage levert. Wie er gaat winnen, dat doet er eigenlijk helemaal niet toe!
De presentator - Erik van Looy - wordt vaak in de maling genomen en soms overladen met kritiek op zijn uiterlijk en zijn manier van spreken. Wordt hij boos? Nee, integendeel, hij lacht zich een ongeluk bij het horen van gevatte opmerkingen en steekt zo iedere aanwezige aan, ook het publiek. Soms staat hij hikkend van het lachen en naar adem snakkend sprakeloos met zijn vragenlijstje te wapperen.
Dan de Nederlandse variant. Alsof er net iemand overleden is, zo bloedserieus worden daar de vragen gesteld en de antwoorden gegeven. Gortdroog, en dan zonder enige humor. Met de indruk dat er wordt gespeeld om een miljoen euro te kunnen gaan verdienen. Ter relativering hebben ze dan van Rossum als jury lid in een fauteuil geplant en die mag zo nu en dan sceptische opmerkingen maken en over allerlei zaken het tegendeel beweren. Niet te kauwen zo een uitzending, iedere seconde lijkt wel het drievoudige te duren, terwijl formule en decors een directe afspiegeling zijn van het Belgische programma. Via Youtube heb ik krom gelegen van het lachen bij het zien van een flink aantal Belgische afleveringen. Die mogen van mij nog wel jaren doorgaan!

Tegenwoordig is het wel fijn dat je, dankzij snellere internet verbindingen, allerlei programma's, films en documentaires kunt zien wanneer je dat zelf wilt. Toen ik begin twintig was had ik wel een oud (zwart-wit) TV toestel in huis, maar geen antenne om iets te ontvangen. Was er sprake van een opzienbarende uitzending, dan trok ik het toestel (er zaten kleine wielen onder) aan het snoer over de galerij naar buren iets verderop in hetzelfde flatgebouw. Zij hadden geen toestel en wel een antenne aansluiting. Zo moesten we wel heel gemotiveerd zijn om een uitzending te volgen. Enige tijd later bood mijn vader mij hun kleuren televisie aan - zij hadden een nieuwe gekocht - en dus werd het tijd om ook een antenne aansluiting te verzorgen. Bovendien wilde ik een videorecorder, zo kon ik van tevoren programma's en films kiezen in een TV-gids, die opnemen en terugkijken wanneer het mij uitkwam. Het was wel veel knip- en plakwerk om de videohoezen van korte beschrijvingen te voorzien, maar dat had ik er graag voor over. Uiteindelijk werden al die videobanden nutteloze, oude troep. Helemaal omdat de meeste banden beschimmeld raakten in het vochtige klimaat na verhuizing naar Indonesië. In dat opzicht wel fijn dat vandaag de dag soortgelijk materiaal overal te vinden is en eventueel in een iCloud kan worden opgeslagen. Zo kun je uit die wolkenhemel plukken wat je maar nuttig of leuk vindt en ook wanneer je dat wilt.



*) Onder andere Philippe Geubels, Herman Brusselmans, Marc-Marie Huijbregts, Wim Helsen, Jeroom Snelders en Jan Jaap van der Wal 

Onweer in de tropen

Het was regentijd in Indonesië, ook op het eiland Bali waar ik toen woonde. Daar merkte je soms niet veel van, dan scheen gewoon de zon en viel er eind van de middag of in de nacht een bui, niets aan de hand. Een zaterdagavond in januari liep het anders. Rond negen uur in de avond begon het stevig te waaien, gevolgd door bliksemschichten, donderslagen en hevige regenval. (Ex)vrouw en kind waren op reis, die hadden gelukkig nergens last van. Om tien uur viel in de villa de stroom uit, net op het moment dat ik een TV-programma wilde gaan zien, pech. De olielamp (een heuse stormlantaarn) gezocht met behulp van een piepklein LED-lampje in een aansteker en die lamp vervolgens aangestoken met dezelfde aansteker.
   Door de dominerende duisternis werd het interieur van het huis met grote regelmaat blauw verlicht door enorme bliksemschichten. Aslof er heel dichtbij een uitgebreide fotosessie plaatsvond. Omdat ik niet veel kon doen binnenshuis ging ik buiten onder een afdak de blikseminslagen rondom de villa bekijken en tellen hoeveel seconden en dus hoever de inslagen van het huis verwijderd waren. Niet ver in veel gevallen, driehonderd meter tot drie kilometer afstand en de grond dreunde onder mijn voeten. De contouren van het landschap werden bijna onophoudelijk uitgelicht en de ontladingen in het wolkendek waren duidelijk zichtbaar. Fascinerend en beangstigend tegelijkertijd.
   Na een uur had ik het schouwspel wel gezien en begon het bovendien nog harder te regenen, een gigantische douche die aan stond, zo klonk die bui. Daarom ging ik maar weer naar binnen, na de afvoer van het vele regenwater te hebben gecontroleerd bij de lotusvijvers. Soms stroomden die vijvers een beetje over door al het regenwater dat van de verschillende daken af gutste. Dat was nog niet het geval. De enige activiteit die ik in het donker kon ondernemen was aan mijn bureau in de woonkamer op internet wat rond surfen op de laptop. De batterij had nog stroom en het USB-modem deed het ook nog. Intussen bleef het onweren en erg hard regenen. De elektriciteit was nog steeds uitgevallen en na een uur was de batterij van de laptop nagenoeg leeg. Einde oefening en ik verplaatste een voet naast mijn bureaustoel. Vreemd, ik kreeg een natte voet. Zeker een glas omgegooid in het donker was mijn eerste gedachte. Ik stond op en liep door de kamer, nu met twee natte voeten! En met een geluid dat meer bij een zwembad of badkamer thuishoorde. Bij het schaarse licht van de olielamp bleek dat schijnbaar in heel korte tijd de hele kamer was ondergelopen met regenwater. Zeker tien centimeter hoog stond het water. Als een haas tilde ik de lampen, stekkers, adapters en contactdozen van de vloer, voordat plotseling de stroom weer terug zou keren. Ik zou niet de eerste zijn die op die manier om het leven kwam. Vervolgens tilde ik alle gordijnen op en tijdens die actie bleek dat het water zich een weg zocht naar de lager gelegen slaapkamer. Schoenen aldaar dreven reeds in de rondte en bliksemsnel bracht ik de collectie DVD's in veiligheid, die stonden op de traptreden voor het bed en die trap begon op een waterval te lijken. Veel tijd om na te denken was er niet, water beweegt snel. Door de schuifdeuren van de woonkamer te openen kon ik het water enigszins een andere kant op dirigeren.
   Rond middernacht gebeurde dit allemaal en redelijk geschrokken van de overstroming binnenskamers wekte ik met luid geroep de woonhulpen om mee te gaan helpen hozen. De lotusvijvers waren door de extreme regenval overstroomd en enkele afvoeren zaten kennelijk verstopt, daar ging niet voldoende water doorheen. Het regende zo hard dat na een uur hozen de waterstand in en rond het huis nog steeds hetzelfde was, tamelijk ontmoedigend. Bijgelicht door een extra olielamp en door de aanhoudende bliksem hebben we met zijn drieën gewerkt als paarden om het water weer kwijt te raken. Na twee uur hozen was het zover, het water zakte langzaam en nu kon ik de meubels gaan redden. Alles wat pootjes had - behalve de hond - zette ik op houten blokjes om te voorkomen dat ieder meubelstuk nog meer vocht zou absorberen.
   Wat een nacht en lekker slapen zat er niet in, met gespitste oren heb ik die nacht liggen luisteren of er nog meer buien zouden volgen. Dat gebeurde gelukkig niet. De volgende dag liet ik meteen extra gaten boren in een muur naast de lotusvijvers om herhaling te voorkomen. Die muur had als een kleine dam het water tegengehouden, zodat het geen kant meer op kon, behalve binnen naar het woonhuis dan. Het huis werd grondig gedweild en ik weet zeker dat de vloer nog nooit zo schoon is geweest!
   Een andere interessante ervaring was een keer een autorit 's avonds van Ubud naar Legian aan de zuidkust, een rit die normaalgesproken een uur duurde. Ook toen stortregende het en na een kwartier van huis te zijn liep het verkeer helemaal vast. De asfaltweg was veranderd in een rivierbedding met snelstromend water. Een kano of een rubberboot zou op dat moment handiger zijn geweest dan een automobiel. Ook al waren er flinke goten onder het trottoir, die raakten altijd verstopt omdat de bewoners die als een stortplaats voor afval gebruikten met alle gevolgen van dien. Wanneer de weg bergafwaarts ging stroomde het water uit de bergen net zo hard als het autoverkeer die kant op, soms nog veel harder. Toch liet niemand zich afschrikken. Bewoners op scooters en brommers - gehuld in regenkleding - zochten zich een weg stroomafwaarts en ook stroomopwaarts, het water kwam vaak tot aan het zadel en de uitlaat zorgde voor extra bubbels en luchtbellen. Soms stond een auto vast met het regenwater tot aan de portier-ramen, moet kunnen. Die bevindingen stimuleerden wel dat je liever een auto nieuw dan tweedehands aanschafte op het eiland, je wist maar nooit hoe vaak en hoe diep ze ooit gevaren hadden met het betreffende voertuig. Afijn, al met al duurde die autorit drie uur. Uit verveling filmde ik een gedeelte met de telefoon op het stuur en de muziek op de autoradio paste prima bij de druppels die op de voorruit uiteen spatten. Doodleuk werd er op een brommer ook nog een schilderij vervoerd, niet ingepakt of beschermd. Bij bezorging konden de vervoerders met recht zeggen dat de verf nog niet droog was en wie weet was het schilderij wel beter geworden na die wasbeurt. De leuke kant van zware regenbuien!

Oost-west

Thuis best, zou je er meteen achteraan kunnen denken. Maar de vraag is nu waar thuis eigenlijk is. Eerst vertrok ik voor vijf jaar van het westen naar het oosten, van Amsterdam naar Bali in Indonesië. Vervolgens van het oosten weer naar het westen voor een periode van vier jaar, eerst een half jaar in Perpignan in Frankrijk en aansluitend drie en een half jaar in Amsterdam. En wederom terug naar het oosten voor een periode van acht jaar, terug naar Bali en tussentijds was er ook nog een noodgedwongen verblijf van iets minder dan een jaar in Singapore. En nu, ben ik vanuit het oosten terug in het westen, in Anduze in het zuiden van Frankrijk.
   Ik kan mij voorstellen dat ik door dit heen en weer zwabberen over zou kunnen komen als een tamelijk rusteloos persoon. Dat is echter niet het geval. Het kwam door de liefde en de daaraan gepaarde wensen van mijn partners. Die waren Indonesisch en een stuk lastiger dan ik wanneer het aankomt op het kiezen en inschatten van een nieuwe plek om te gaan wonen en werken. De eerste periode bestrijkt - wat de relatie betreft - iets van veertien jaren met een en dezelfde partner, inmiddels officieel mijn ex-vrouw. Aanvankelijk kwam zij naar Nederland, maar kon niet echt aarden daar. En ik wilde dolgraag in een warmer land gaan wonen, zo kwam vrij snel het vertrek naar het oosten tot stand. Mijn ex-vrouw had eigenlijk maar een verblijfplaats voor ogen, de hoofdstad Jakarta. Maar die stad stond ongeveer het laagste op mijn lijst van steden waar ik mij zou willen vestigen, dus werd het Bali. Daar was toen nog schone lucht, weinig verkeer en daar zijn nog steeds prachtige landschappen om te ontdekken. Bovendien zorgde het aantal buitenlanders dat er permanent verbleef voor een behoorlijk internationale atmosfeer en redelijk goede voorzieningen. Zij bleef echter de hectische hoofdstad missen, vond het aantal aantrekkelijke Indonesische dames, die glimlachend rondreden op hun motorfiets, te hoog, kon al dat groen om ons heen niet meer zo waarderen en dat leidde tot ons vertrek, terwijl ik graag altijd daar was gebleven. Als een soort bushalte tussen Nederland en Indonesië verkoos ik Zuid-Frankrijk als plek om ons opnieuw te vestigen, Jakarta zou ik hooguit als laatste rustplaats op een kerkhof hebben gekozen.
   Het werd Perpignan, dicht bij de kust gelegen en een levendige stad. We vonden een fraai appartement op loopafstand van station en het centrum. Doorslaggevend toen was dat uit statistieken bleek dat er sprake was van driehonderd dagen met zonneschijn per jaar, niet gek voor een beeldend kunstenaar. Ik vind nog steeds dat ik daar goed werk heb gemaakt, zeer kleurrijk en vrolijk. Omdat ook in Perpignan het inburgeren voor mijn partner niet al te lekker liep - ondanks het feit dat we via vrienden allerlei Indonesische dames in de omtrek hadden leren kennen - wilde zij weer naar Amsterdam verhuizen. Ook met het idee dat onze dochter van vier jaar oud dan makkelijker naar school kon gaan. Dus heb ik voor de zoveelste keer al onze spullen ingepakt en samen met vrienden verhuisd naar Nederland, eerst naar een tijdelijke woning in Amsterdam-Oost (!) en vervolgens naar een vast adres in Amsterdam-Zuid. Een leuke buurt met winkels en scholen op loopafstand, veel andere kinderen en ondanks de winters was het er goed uit te houden. Ook omdat ik het appartement had gerenoveerd in min of meer Japanse stijl, een knipoog naar het oosten. Even later vond ik een atelier samen met een bevriende kunstenaar in het centrum van Amsterdam. Een kapel in een hofje. Hoge ramen, met keuken, douche en voldoende ruimte om er samen te werken. We hadden een soort van overdag huwelijk en een hele goede tijd samen. Totdat enkele bevriende ouderparen op het idee kwamen om gezamenlijk een jaar lang in onze villa op Bali door te brengen. Een van hun was leerkracht voor het basisonderwijs en zou dan de lessen aan de kinderen gaan verzorgen. Zo gezegd, zo gedaan, we gingen, ik als eerste. Na twee weken op Bali wist ik eigenlijk al dat ik niet terug wilde naar Amsterdam. Het oosten, Bali, was mijn thuis! Het appartement in Amsterdam was verhuurd voor een maximum van twee jaar, dus toen moest ik ook nog terug naar Amsterdam om huisraad en mijn beeldend werk in te pakken en te verschepen. Door het stuklopen van de relatie ben ik ook op Bali verhuisd. Van de villa met bijna duizend vierkante meter vloeroppervlak naar een kleine kamer in Ubud. Veel hoefde ik niet mee te nemen en dan ontdek je ook hoe weinig je eigenlijk nodig hebt. Met stoffering, een paar leuke lampen, beperkt keukengerei en wat schilderijen aan de muur kom je een heel eind. En ik vond ook nog een atelier aan de overkant van de straat, niet verkeerd.
   Toen ik daar een aantal maanden woonde werd de tweede periode ingeluid. Ik kreeg contact met een alleraardigste en mooie dame uit Sulawesi en zij wilde dolgraag naar Bali om te wonen en te werken. Ik beloofde haar op gang te helpen en zij had vrij spoedig en een baan en woonruimte gevonden om te starten. Maar we waren ook verliefd geworden en zo raakte ik verzeild in een nieuwe en spannende relatie. Na een jaar had zij het wel gezien in het luxe hotel aan de kust waar zij werkte en zegde haar baan op. Vanaf die dag woonden we samen, meestal in die kleine kamer en af en toe in de villa, want mijn ex-vrouw was al vertrokken naar Jakarta. Eindelijk terug op de plek waar ze altijd had willen zijn denk ik achteraf. Datzelfde jaar opperde mijn nieuwe partner hoe het zou zijn om samen in Europa te gaan wonen. Met een deportatie en een gek geworden ex-vrouw achter de rug, leek mij dat best een goede overweging en zo hebben we samen met mijn dochter een maand Europa bezocht om eens rond te kijken en in te schatten hoe het zou zijn om met zijn drieën daar te gaan wonen. Frankrijk beviel ons allen en mijn vriendin begon meteen met een intensieve cursus Frans op Bali. Een jaar later zijn we weer gegaan, nog gerichter en via huizenruil waren we drie maanden onder de pannen. Ook om officieel mijn echtscheiding te gaan regelen, want dat lukt niet op Bali door tegenwerking van mijn ex-vrouw. En tegelijkertijd op jacht naar aantrekkelijke en betaalbare appartementen om de knoop te kunnen doorhakken. Op de valreep vonden we - als laatste - het appartement in Anduze. Niet te groot, niet te klein en met een acceptabele huur. Meteen de papierwinkel in orde gemaakt en net voor vertrek terug naar Bali hoorden we dat we de nieuwe huurders konden worden. En weer inpakken! Eerst in de kamer en in het atelier in Ubud en vervolgens in de villa. Een schets de ik van het franse appartement had gemaakt diende als uitgangspunt om het meest noodzakelijke mee te nemen en om in te schatten of alles in een container zou passen. We vonden ook een huurder voor de villa, dus dat was eveneens geregeld. De verhuizing verliep goed, ook al moest ik het uitpakken en inrichten het meest in mijn eentje doen. Mijn vriendin mocht pas later weer een Schengen land bezoeken en voor alle zekerheid wilden wij ook nog mijn officiële scheiding afwachten, zodat we in Frankrijk konden gaan trouwen en zij dan een permanente verblijfs- en werkvergunning zou kunnen bemachtigen. Zij kwam dus drie maanden na de verhuisdatum.
   Vervolgens ging er veel mis. Mijn advocaat had, door onervarenheid met gemengde huwelijken, de termijn van indienen tot het afwikkelen van de echtscheiding veel en veel te kort ingeschat, dus trouwen tijdens het verblijf van drie maanden in Frankrijk ging niet lukken. Noodgedwongen moest mijn vriendin weer voor drie maanden het land verlaten, we waren allebei - ondanks dat we samen een erg goede tijd hadden in Frankrijk - behoorlijk teleurgesteld, maar het kon niet anders. Eenmaal terug in Sulawesi - en misschien al veel eerder - is zij op andere gedachten gekomen. Doordat familie op haar heeft ingepraat, door geldgebrek, door het trage scheidingsproces en door traditie en religie is het inmiddels duidelijk geworden dat zij niet zal terugkeren naar Frankrijk en dat onze relatie is verbroken. Het is niet met veel woorden gezegd, maar de periodes van stilte sinds haar vertrek naar Indonesië spreken boekdelen. Per telefoon verliepen de gesprekken nogal verschillend en wanneer zij haar thuisdorp bezoekt is er helemaal geen verbinding. Pijnlijk en onverwacht als het voor mij was heb ik het verdriet over mij heen laten komen en ondertussen ben ik weer redelijk overeind gekrabbeld. Wel met het rare idee dat ik door haar initiatief en wensen nu in Frankrijk woon, Bali helemaal achter mij heb gelaten en zij nu heel ver weg woont met de kans dat we elkaar nooit meer zullen ontmoeten. Ik hoop wel vanaf nu geen verhuisdoos meer aan te raken, zodat ik eindelijk weet waar mijn thuis is: Anduze in Zuid-Frankrijk!