School

Ik school, jij school, wij scholen, zij scholen enz. Maar dat bedoel ik niet, het afgeleide van schuilen. Gewoon school. Wettelijk komt niemand er onderuit en dat is maar goed ook. Het is een plicht en een recht, hetgeen in menig land totaal anders in elkaar steekt. Maar desondanks zijn er hele leuke en hele nare herinneringen wat school aangaat. Heeft natuurlijk ook te maken met de verschillende  leeftijdsfasen. Velen beginnen huilend, schreeuwend soms, als kleuter. Hangend aan de rokken van je moeder of de broekspijpen van je vader. Daarna wordt het al veel leuker. Als kleuter vond ik het wel heel vervelend dat je bijna geen kans kreeg om in de meisjeshoek te spelen. Met poppen, fornuis, potjes en pannetjes en meer van die zaken die je nou net thuis niet als speelgoed had. Mijn vader hield enorm van zijn zoons en werkelijk alle speelgoed dat mijn grotere broer en ik bezaten was door hemzelf handgemaakt. Auto's, zeilboten, pakhuizen, het kon niet op. Zelfs de meubels en de lampen in huis kwamen niet uit een winkel, maar waren allen door hem vervaardigd. Handig was ie, dat moet gezegd. Maar ja, geen zussen thuis en daarmee was ons speelgoed wel heel erg op jongens gericht. Zo ook mijn basisschool, daar werkten fraters uit een nabijgelegen klooster. Meisjes waren in geen velden of wegen te bekennen. Dat veranderde pas in het laatste jaar, tijdens een excursie naar een open luchtbad. De hoofdfrater had wel in de gaten dat de meeste van zijn pupillen geïnteresseerd waren in het vrouwelijk schoon dat daar rondliep. Om al de voorgaande jaren op school enigszins te compenseren, gebruikte hij de onderkant van zijn sigarendoos om telefoonnummers en namen van die meisjes te noteren. Kostbare informatie! Een miniem Facebook.
Een frater kon ontzettend goed verhalen vertellen, zo spannend dat je na het weekeinde enorm naar school verlangde om het vervolg te horen. Hij hield ook de voetbal uitslagen bij. Voor het weekeinde mocht je zelf bij hem een prognose inleveren en stond je op een gegeven moment bovenaan qua score, dan mocht je met hem een keer mee naar een voetbalwedstrijd op zondag. Dat is mij nooit gelukt. Wel kreeg ik het laatste jaar veel aandacht voor mijn behoefte om te tekenen en dat heeft mede aangemoedigd om daar later mijn beroep van te maken.
   Wat een verademing was de brugklas van de middelbare school. Wat meisjes betreft dan. Gemengde klassen, zelfs de gymles. Het douchen na afloop helaas nog niet. Tijdens de lessen werd ik danig afgeleid door die meisjes, nog niet meteen wetend wat je ermee aan moest. Dat kwam pas een jaar later, de eerste verkering met een meisje uit je klas, spannende en onzekere tijden waren dat. De eerste zoen. Je hoofd niet bij het huiswerk kunnen houden. Afkeurend commentaar van je ouders. Handje vasthouden tijdens de pauzes. Jaloerse blikken van andere meisjes en jongens uit je klas. Pfff. Ik weet nog goed dat wanneer mijn ouders bij vrienden op bezoek gingen 's avonds, ik wachtte tot hun auto de hoek om was, heel snel de fiets greep en een half uur mij suf trapte om die vriendin thuis op te zoeken. Daar zat je dan knus, redelijk opgewonden, met haar ouders op de bank. Heel beleefd te doen, terwijl je eigenlijk hun dochter beter wilde leren kennen, vooral lichamelijk. Dan hoopten dat meisje en ik dat haar ouders ook ergens een afspraak hadden. En maar steeds de klok in de gaten houden, ik moest weer thuis zijn voordat mijn ouders terug waren. Al dat fietsen heen en weer zorgde wel voor een optimale conditie en tevens voor gebrekkig huiswerk. Die schade moest dan later weer worden ingehaald om toch met redelijke rapportcijfers voor de dag te komen. Dat lukte steeds op het nippertje, want ik was niet een volgzame en heel ambitieuze leerling in die tijd. Wanneer een docent charisma had en een gedreven verteller was, goed, dan deed ik mijn best om van dat vak iets te maken. Maar zulke docenten waren meer uitzondering dan regel. Mijn gymleraar bijvoorbeeld was een enorme eikel, terwijl ik wel graag sportte. Een commandant uit het leger leek hij. Misschien was hij dat wel geweest ooit. Des te meer reden voor mij om tegen de stroom in te roeien, hetgeen veel straf opleverde. Corvee heette dat. Door een gebroken arm kon ik een periode niet actief aan de lessen deelnemen en hij pakte mij terug door op te dragen stenen tegels op het dak van de school schoon te schrobben. Voor de aankomende sportdag moesten op die plek de luidsprekers worden geplaatst en daarom moest het schoon zijn, vond hij. Ik had danig de pest in, deed echter die klus met een arm en wachtte tot hij op de ladder klom om te zien hoe ver ik was met het schoonmaken. Zodra zijn kalende hoofd boven de dakrand tevoorschijn kwam liet ik een tegel, die ik iets had opgetild, los zodat die in een flinke plas modderig water viel. Zijn glimmende schedel en gezicht waren flink ondergespat en door sorry te zeggen deed ik alsof het helemaal per ongeluk gebeurde. Een andere keer kreeg ik de opdracht om nieuw aangeschafte leren ballen in het vet te zetten. Toen ik klaar was met die ballen ben ik de fietsenkelder van de docenten ingedoken en heb vervolgens alle zadels en handvaten ter plekke van een flinke laag vet voorzien. En zo deed ik - mede door wangedrag bij andere leraren - veel ervaring op met grasmaaien, wc-rollen verwisselen en papiertjes prikken in de plantsoenen rond het schoolgebouw. Soms had ik zoveel corvee gekregen dat de conrector de straf verminderde en een aantal uren kwijtschold. Uiteraard wisten mijn ouders van niets, die dachten dat ik het reuze naar mijn zin had op die middelbare school. Tot het moment dat ik werd weggestuurd, ik had het te bont gemaakt en moest naar een andere middelbare school en daar ben ik harder gaan werken om fatsoenlijke cijfers te behalen. Kort daarop verhuisden wij en heb ik de middelbare school afgemaakt in de nieuwe woonplaats. Frappant was wel - terwijl ik een keer de oude school opzocht om wat gearchiveerde spullen af te halen - dat al mijn docenten om mij heen kwamen staan om te informeren hoe het met me ging. Dat was een heuse meevaller!
   Het laatste jaar op de middelbare school had ik per ongeluk boekhouden als een van de vakken gekozen in mijn pakket. Of het was gekoppeld aan economie, dat weet ik niet meer. Wel weet ik dat de betreffende docent een accountant was, die af en toe les gaf. Aan ons dus. Hij was hardhorend en stond altijd het hele schoolbord vol te schrijven met balansen, inkoop, verkoop, afschrijvingen en de bijbehorende formules. Met zijn rug naar de klas en daardoor had hij nooit in de gaten dat wij ons met heel andere zaken bezig hielden. Zoals het tekenen van een plattegrond van een ranch, cowboys en indianen nadoend en vervolgens die plattegrond in de fik stekend. En die docent maar schrijven. Wanneer we repetitie hadden volgde een van ons die docent bij binnenkomst in het gebouw. Gewoontegetrouw plaatste hij zijn tas in de hal voor de docentenkamer en ging daar naar binnen. Net lang genoeg om de opgaven voor onze repetitie te ontvreemden. Die werden in allerijl gekopiëerd en iets later, maar net op tijd weer terug gesmokkeld in zijn tas. Met opzet maakten we allen een of twee fouten en glunderend aan alle kanten namen wij van hem de gecorrigeerde proefwerken in ontvangst. Een voorbeeldige groep leerlingen waren we in zijn ogen. Gevolg is wel dat ik boekhouden nog steeds een nare activiteit vind en gelukkig heb ik lang geleden een accountant gevonden die niet hardhorend is en met plezier dat noodgedwongen cijferwerk verricht.
   Vervolgens belandde ik op een opleiding voor onderwijzer overdag en voor tekenleraar 's avonds. Ik had eigenlijk meteen naar de kunstacademie gewild in Amsterdam, maar dat vonden mijn ouders geen goed plan. Te veel drugs en rock and roll naar hun idee. Dus moest ik een omweg maken en uiteindelijk kwam ik er wel. Gelukkig had ik op die onderwijzersopleiding een klasgenoot die van zeilen en roeien hield en ook een boot had. Wanneer het weer dat toeliet hebben wij huiswerk gemaakt en proefwerken voorbereid al dobberend op het water of op een onbewoond eiland in een van de plassen vlakbij onze woonplaats. Die jongen had al aandelen gekocht van het een en ander en zo kwam het dat hij midden in de natuur naar de beursberichten luisterde, weer eens wat anders dan popmuziek. Die opleiding heeft wel geholpen om mij te laten inzien dat ik niet het basisonderwijs ambieerde om te gaan lesgeven. Dag in dag uit met dezelfde mensen je lunch nuttigen en dat jaren achtereen, nee, dat zag ik niet zitten. Dat zou voelen als een kantoorbaan en daarvoor had ik zeker niet de school afgemaakt. Dus ging ik lesgeven in het vervolgonderwijs, een ervaring op zich en ik prijs de leerkrachten die dat lang hebben volgehouden. Waarschijnlijk groeide mijn waardering met de wetenschap wat voor een lastige leerling ik zelf ben geweest. Verscholen op school.

Roken

Je kunt pas meepraten over roken wanneer je eindelijk eens gestopt bent en zover lijkt het nu te zijn gekomen. Maar toch, een bevriende (rokende) kunstenaar pleegde tegen mij te zeggen: ook al stoppen wij, we blijven altijd rokers. Daar zit wat in. We hebben meerdere jaren een atelier gedeeld en zo de periodes meegemaakt van stevig roken, stoppen, herbeginnen en weer stevig roken. Zo onder het motto: als je iets doet, moet je het goed doen, geen half werk. Dat zullen mijn ouders vroeger ook gedacht hebben, nog niet beseffend in die tijd hoe schadelijk de gewoonte kan zijn voor eigen gezondheid en die van je omgeving. Laat staan het besef dat roken overal stank achterlaat. In je huis, je kleding, je auto en ook je adem wordt er bepaald niet frisser van. Dat merk je echter pas goed wanneer je niet (meer) rookt. Voor een geoefende roker is die geur een tweede huid geworden. Een soort vanzelfsprekend parfum. En zo kwam het dat vroeger op feestdagen en verjaardagen in de woonkamer een blauw, langzaam verschuivend wolkendek hing, tot aan het plafond, waar je als kind maar net onder door kon lopen. Op tafel stonden dan glazen gevuld met sigaretten. Zonder filter en met filter. Alle dames in het gezelschap rookten overigens vrolijk mee en meestal wisten je ouders perfect wie welk merk en welk soort rookte. Dat gold ook voor de sigarenrokers, daar stond dan een kistje voor klaar.

Mijn vader rookte Chief Whip, een kartonnen pakje dat je uit kon schuiven. Uitgevoerd in wit, groen en goud, met zilverpapier van binnen en met een logo dat mij aan paardrijden doet denken. Mijn moeder was aan de Miss Blanche, die waren verpakt in een kleurrijk pakje met geel, rood en zwart wanneer ik mij goed herinner. In beide gevallen sigaretten uit Virginia. De Amerikanen hebben na de oorlog heel wat ongezonde rotzooi en gebruiken deze kant op gestuurd en er uiteraard flink aan verdiend. Tamelijk hypocriet dat ze nu vooraan staan om ons te wijzen op de gevaren van roken en overgewicht.
Het was de gewoonste zaak van de wereld - je kunt je dat haast niet meer voorstellen nu - dat overal om je heen iemand rookte. In openbare gelegenheden, in de bioscoop, op televisie, in de trein, de bus, de tram, het vliegtuig en in de muffig ruikende kantine, nadat je een sportwedstrijd had gespeeld. Zelfs je onderwijzers en leraren rookten voor de klas. Op de middelbare school verlengden wij vaak een passer met allerlei hulpstukken (verleng benen) die we konden bemachtigen en zo visten wij een voor een de sigaretten uit het pakje Caballero van een leerkracht. Die stond op een schoolbord te schrijven, met de rug naar ons toe. Wanneer wij - en hij ook - pauze hadden, greep hij mis. Zijn pakje was dan helemaal leeggevist en wij hadden allen een peuk voor de pauze buiten het gebouw. Over peuken gesproken. Mijn broer en ik verzamelden 's morgens vroeg de peuken van mijn vader uit de asbak, kochten vloeipapier en maakten zo nieuwe sigaretten om zelf op te roken. Smerig en heel ongezond, maar dat vonden wij toen niet. Voor de vrije woensdagmiddagen van de lagere school verstopten wij een pakje halfzware shag en vloei in een van de hutten die we hadden gebouwd. Zo keken we uit naar onze vaste middag om met een rokertje te genieten van de vrije tijd. Tja, door al deze indrukken en ervaringen bouw je vanzelf het idee op dat roken genieten en ontspanning bevordert en zo heb ik het grotendeels ook ervaren. Uiteraard hielden mijn broer en ik onze groeiende rookgewoonte verborgen voor mijn ouders. Mijn moeder was dan ook danig geschrokken toen zij tijdens mijn puberteit een rij boeken uit de kast op mijn kamer trok en daar een klein uitgevallen tabakszaak aantrof. Eigen schuld, dikke bult dacht ik toen.
   In dezelfde periode deed zich een nieuw fenomeen voor. Je kon iets van vijf kant-en-klare sigaretten ruilen tegen een joint, maar daar was ik minder in geïnteresseerd. Het geeft wel aan hoe de tijden veranderd zijn en ik wens mijn eigen kinderen toe er nooit aan te beginnen. Maar goed, ik was een verstokte roker en dat werd nog erger toen ik eind vorige eeuw naar Azië verhuisde. Het moment dat ik voor het eerst voet op Aziatische grond zette - in Medan, de hoofdstad op het eiland Sumatra - genoot ik van de zoete walm die opsteeg van de zogenaamde kretek sigaretten die daar werden gerookt (in die sigaretten worden kruidnagels verwerkt). Nagenoeg iedereen (meestal de mannen) rookte en je kon op elke hoek van de straat en in elke kiosk rookwaar kopen, dag en nacht. Zelf koos ik voor het merk Lucky Strike, ook al is dat Amerikaans. Goede tabak en een mooi logo, alhoewel ze daaraan gerommeld hebben de afgelopen jaren. Net als bij de logo's van verhuisondernemingen en auto's die bloementransport verzorgen, moet je soms ergens met je handen vanaf blijven. Dus ook van Lucky Strike, zelfs wanneer ik niet meer rook. Al die jaren in Indonesië is in menig schilderij een uitgedoofde peuk en een verfrommeld pakje sigaretten beland. Een wezenlijk onderdeel van mijn omgeving toen. Dat leidde ook tot onenigheid soms. Een koper wilde een serie werk van mij aanschaffen, waaronder een doek met als titel Coffee and Cigarette. Van bovenaf gezien een tafelblad met een geurende kop koffie en een onaangeraakte filtersigaret. De betrokken galeriehouder belde mij op om te vertellen dat de koper een fel tegenstander van roken was en of ik de sigaret in het schilderij niet kon veranderen in een potlood of iets. Nee, dat kon ik niet. Met klem wees ik hem op de titel en het schilderij was af, punt uit. Later ontmoette ik in dezelfde galerie de eigenaar van een van de grootste kretek sigarettenfabrieken in het land. Zelfde soort probleem. Of ik een samengeknepen pakje Lucky Strike niet kon vervangen door een pakje Sampoerna, maar men voelde al vrij snel aan dat zoiets niet mogelijk zou zijn.
   Nu, terug in Europa, valt mij op hoe geprobeerd wordt het roken zoveel mogelijk uit te bannen. Een pakje sigaretten kost hier zeven maal meer dan in Indonesië bijvoorbeeld. Je kunt alleen tabak kopen in een speciale winkel en die zijn 's avonds gesloten. In restaurants kun je alleen nog maar - en terecht - buiten een sigaret opsteken. Al met al werkt dat voldoende ontmoedigend om die gewoonte stug vol te houden en ik prijs mijzelf gelukkig wanneer ik kan ontspannen zonder iets van tabak bij de hand te hebben, laat staan een sigaret te willen opsteken. Ik weet natuurlijk ook dat je riskeert je levensduur enorm te verkorten door stug door te gaan met roken. Maar altijd bleef ergens deze spreuk in gedachten hangen: een tevreden roker is geen onruststoker...

Ziekenhuis

Een plek waar je liever niet heengaat, tenzij je er werkt wellicht. Niet op bezoek en helemaal niet om zelf in een bed te belanden of anderszins behandeld te moeten worden. Maar soms ontkom je daar niet aan. Alleen de lucht al. Een mengsel van opgewarmd eten en ontsmettingsmiddelen. Verdorde snijbloemen in sterk geurend water. Gebrek aan frisse lucht. En de geluiden die je in het gewone leven niet ervaart. Rammelende pisflessen (alhoewel die nu van papier-maché of plastic zijn geloof ik, stil en alleen maar stinkend). Zoemende klapdeuren. Veel rinkelende telefoons. Haastige voetstappen. Zuchtende en steunende patiënten en ga zo maar door.
   Helaas spreek ik uit eigen ervaring, al was dat lang geleden en er zal vast het nodige veranderd zijn. Ik moest en zou aan beide knieën worden geopereerd door een orthopedisch chirurg. Kraakbeen dat aanwezig had moeten zijn was verdwenen en zorgde voor behoorlijk serieuze klachten. Omdat ze eerst een knie deden en na genezing pas de andere, was ik flinke tijd onder de pannen. Een maand of drie was ik patiënt in hun huis en daarna nog een hele tijd in mijn eigen huis. Maar goed, het leven temidden van soortgelijke patiënten schept wel een band en door de aandoeningen op mijn afdeling kwam niemand te overlijden, das al een zorg minder. Ik deelde een kamer met vijf andere mannen, ieder met hun eigen sores waar je niet al te grondig naar moest luisteren om voor jezelf de stemming er in te houden. Een kamergenoot ontplofte regelmatig indien hij een andere kleur pillen kreeg dan hij gewend was, niet wetend dat het een placebo was. De spiechiater, zo zei hij, had iets anders voorgeschreven en zo hadden de placebo's niet meer het gewenste effect, namelijk hem kalmeren.
Ik lag in een hoek van die grote kamer en mijn toenmalige partner bracht nagenoeg iedere dag weer iets mee uit mijn eigen omgeving om het ziekenhuisleven te verfraaien. Eerst een bandrecorder en koptelefoon, paste net op het nachtkastje. Langzaamaan steeds meer geluidsbanden, die moesten dan in een kartonnen doos onder het bed. Toen mijn schildersezel en enkele doeken. En natuurlijk verf en kwasten. En boeken om te lezen, want daar was wel voldoende tijd voor. De kamergenoten waren zelf tevreden met een tijdschrift en een bosje bloemen onder handbereik, dus die volgden met argusogen wat ik daar in die hoek uitspookte. Een voorloper van Google Streetview, geen privacy en ik kon onmogelijk mijn gezicht vervagen. Op het moment dat het geloer knap irritant begon te worden kwam een patiënt van een andere kamer binnengereden in een rolstoel. Hij zag mijn verzameling huisraad en ander spul en vroeg of ik niet zijn kamergenoot wilde worden. Een tweepersoons kamer nog wel, dat klonk heel aantrekkelijk en ik ging op zijn aanbod in. Spoedig werd ik met bed en al verhuisd en lag ik naast hem op de kamer, aan de raamkant. Er waren wel voorwaarden aan die verhuizing verbonden. Rond het middaguur kwam zijn vrouw op bezoek, dan moest ik het niet over zijn vriend hebben en de avonden kwam zijn vriend op bezoek, dan moest ik het niet over zijn vrouw hebben. En hij had het na veel stampij voor elkaar gekregen dat hij mocht roken op de kamer. Wel, een duidelijke instructie waar goed mee te leven viel, ook al was ik kort tevoren gestopt met roken. Zijn vriend die een café had, bracht 's avonds altijd twee literflessen bitter lemon mee, mijn buurman maakte op mij een dorstige indruk. Maar wanneer hij zichzelf inschonk deed hij dat altijd met beide flessen tegelijkertijd, dat maakte mij nieuwsgierig. Bleek in de ene fles echte bitter lemon te zitten en in de andere klare jenever. Proost!
   Over drank gesproken, na verloop van tijd kwam ik er achter dat 's avonds na het bezoekuur menig patiënt deelnam aan een gemoedelijke bijeenkomst in een grote hal. Ter opluistering van het geheel ging er een pocketfles drank in de rondte met whisky of cognac. Het consumeren van alcohol was niet toegestaan op onze afdeling. Regelmatig verscheen er een dienstdoend nachthoofd op een step en die betrapte het gezelschap op het nuttigen van drank. Ze bekeek het nietige flesje, telde het aantal neuzen, wel vijftien en zei ok, dit kan geen kwaad. Zij kon niet weten dat iedere vijf minuten een van de deelnemers naar zijn kamer vertrok om de voorraad aan te vullen. In hetzelfde gezelschap vatte ik het plan om wedstrijden te gaan organiseren 's nachts. Met rolstoelen en brancards zouden we dan snelheidsrecords gaan breken, we hadden toch allemaal al iets anders gebroken, daar kon nog wel iets bij. Zo gezegd, zo gedaan en met grote lol werd een van de lange gangen meerdere keren benut als racebaan. Wanneer je op een brancard lag moest je roeien met krukken en proberen te winnen van de tegenspeler in een rolstoel. Wat de beloning was kan ik mij niet meer herinneren, maar misschien was de kick van het racen al voldoende. Wel staat mij de herrie nog bij wanneer je met je brancard langs de radiatoren schuurde, dat maakte indruk.
   Samen met mijn buurman op de tweepersoons kamer maakte ik kennis met broeder Theo. Die deed alleen nachtdiensten en was erg aardig. Ik vroeg hem wat hij zoal deed een hele nacht. Naast medicijnen uitdelen en patiënten checken ging hij om iets van twee uur 's nachts dineren. Dat eten kookte hij zelf thuis voordat hij naar zijn werk ging. Saai vond hij het wel om alleen te eten en wij stelden onmiddellijk voor om hem gezelschap te gaan houden. Dat bewoog hem ertoe om grotere hoeveelheden te gaan koken en hij nodigde ons uit samen de maaltijd te nuttigen. Vroeg in de ochtend verzorgde hij het ontbijt voordat de dagploeg arriveerde. Het werden leuke, maar enerverende nachten, want doorgaans werd je 's morgens om zeven uur al door Theo gewekt voor dat ontbijt. Dus na enkele nachten liet Theo ons begripvol iedere ochtend met rust, dan maar geen ontbijt, maar brunch. En zo gebeurde het herhaaldelijk dat een verpleegkundige met de behandelende artsen binnenstapte en wij nog lagen te ronken, ongewassen, zonder ontbijt, maar wel met een aangename nacht achter de rug.
   Om de werksleur van Theo nog iets meer te doorbreken hadden mijn buurman en ik op een keer een geintje uitgehaald. Tegen onze kamerdeur aanleunend bouwden we aan het begin van de nacht een stapel van allerlei attributen die nogal geluid kunnen maken. Metalen bekkens, drinkbekers en wat we nog meer voor handen hadden. De voorpret was enorm, we gierden al van het lachen. Nadat de wankele toren voldoende hoog werd bevonden drukten wij op de bel voor assistentie. Theo kwam redelijk snel ter plekke, opende de deur en een hels lawaai weerklonk door de holle gangen van onze afdeling en wij schaterlachten daar bovenop. De hele afdeling werd opgeschrikt, lag accuut wakker en dat vond Theo natuurlijk minder geslaagd. Toch hebben we ook die nacht samen gedineerd, hij kon het achteraf wel waarderen.
   Mijn partner kwam trouw iedere avond op bezoek en dook weg achter mijn bed wanneer een verpleegkundige aankondigde dat het bezoek afscheid moest nemen. Wanneer het stil werd op de afdeling ging zij naar verschillende kamers om bestellingen op te nemen. Dan klom zij in mijn kamer door het raam naar buiten - wij lagen op de begane grond - en ging op weg naar de avondwinkel. Een half uur later kwam zij terug met bier, zoute haring, snacks, rookwaar, wijn en dergelijke. Naar mijn idee hebben die terugkerende inkopen 's avonds enorm bijgedragen aan snellere genezing van de patiënten om mij heen. Meestal bleef zij hangen tot na middernacht en soms rolde zij mij naar afgelegen kamers die gerenoveerd moesten worden. Daar konden we dan ongestoord onze draad qua seksleven weer eens oppakken en vervolgens verdween zij weer door hetzelfde raam in mijn kamer.
   Op een dag kregen we bezoek van een tandarts, die ook patiënt was en op de zaal lag waar ik begonnen was. Hij hoorde en zag dat mijn buurman rookte en dat sprak hem erg aan. De regels aan zijn laars lappend belde hij regelmatig een verpleegkundige om te zeggen dat hij zijn behoefte wilde doen, met als gevolg dat rond zijn bed de gordijnen werden dichtgeschoven. Enkele minuten later zag je dan grote rookwolken opstijgen vanuit zijn afgeschermde ruimte, totdat een mede-patiënt aan de bel trok. Hij nam mij een keer mee uit om het ziekenhuis een beetje te verkennen en duwde mij in mijn rolstoel door tal van lange gangen. Gezamenlijk bezochten we eerst de kraamafdeling op een hoog om de verse moeders te feliciteren met hun pasgeboren kroost. Dat was leuk om te doen. Daarna ontdekten we een lift die wij nog niet eerder hadden gezien en gingen met die lift naar de hoogste verdieping. Dat was de zolder van het ziekenhuis en daar ontdekten we interessante spullen. Afgeschreven kamerjassen, sanitaire producten en aangetast serviesgoed. Vanzelfsprekend namen we wat souvenirs mee om onze eigen bezoekers te verblijden en dat werkte. Het is niet bij een uitstapje gebleven, we wisten nu de weg.
   Mijn rokende biseksuele buurman mocht eerder naar huis dan ik. Logisch want hij verbleef al een half jaar in onze kamer. Als inruil stapte een warme bakker naar binnen met een enorme snor. Een soort harige lineaal onder zijn neus. Maar aardig en humoristisch was hij. Na enkele dagen zag hij - net als ik - dat de tram iedere vijftien minuten ons kamerraam passeerde en dan stopte bij een halte vlakbij. Zo konden wij op ons gemak de passagiers bestuderen, terwijl omgekeerd zij ons niet konden zien door de filterende vitrage die voor onze ramen hing. Op een dag besloten we om de vitrage opzij te schuiven, nu konden de passagiers ons wel zien. Ieder moment wanneer een tram bij de halte stilhield, ging de bakker voor het raam langs ijsberen en hing ik als een aap te schommelen in de stellage die ze rond mijn been houden gebouwd. Keek een nietsvermoedende passagier op zij naar ons, dan schrokken ze zich een hoedje en keken dan heel snel weer recht voor zich. Waarschijnlijk denkend dat wij op de psychiatrische afdeling van het ziekenhuis verbleven. De dag vloog om op deze manier.
   En zo gebeurde het dat ik ook terug naar huis mocht, ik werd ontslagen. Dat klinkt raar wanneer je niet in het ziekenhuis hebt gewerkt, maar het betekent natuurlijk dat je weer vrij man bent. Gedurende opname was het niet toegestaan om het ziekenhuis te verlaten of je moest een papier ondertekenen dat je geheel op eigen verantwoording de deur was uitgelopen. Mijn kamergenoot na de warme bakker heeft dat gedaan en kwam straalbezopen 's nachts terug uit het café, met zijn krukken in de rondte zwaaiend. Ik moest af en toe dekking zoeken totdat hij eindelijk in bed lag.
Door het verblijf van drie maanden en de efficiënte bezorgservice van mijn partner toen, was mijn voorraad spullen enorm gegroeid. Een personenauto zou geen uitkomst bieden om alle bezittingen weer te retourneren. Dus huurde zij een bestelauto met 10 m3 laadruimte zodat we alles in een klap mee konden nemen. Wij woonden toen in een hele lange en hoge galerij flat en het eerste wat ik toen deed was met de lift naar de hoogste etage gaan (nu zonder de tandarts). Van daaruit ging ik door een deur het dak op en met elleboog krukken hinkte ik richting de dakrand. Niet om te springen, maar om heel diep adem te halen en om 360 graden in de rondte te kunnen kijken. Zo voelt het dus om ontslagen te zijn, althans uit een ziekenhuis. Niet door je werkgever, dan kun je beter wat verder van die dakrand vandaan blijven.

Brommen

Brommen, niet jaren lang achter tralies zitten, nee, brommen op een brommer. Mijn eerste ervaring kwam uit de mond van mijn moeder. Niet dat zij letterlijk bromde, maar ik zat bij haar achterop een fiets met hulpmotor. Dat kun je eigenlijk bijna geen brommer noemen. Zij reed naast mijn vader en die had mijn grotere broer achterop, op een heuse brommer. En zo bromden wij genoeglijk met het hele gezin door het Nederlandse landschap. Totdat ik in slaap was gevallen. Fraai gevormde en veilige kinderzitjes had je in mijn kindertijd nog niet, je mocht al blij zijn wanneer je achterop gezeten je voeten in de fietstassen kon doen om te voorkomen dat je tenen tussen de ronddraaiende spaken werden vermalen. Afijn, mijn moeder had geen achteruitkijkspiegel en had te laat in de gaten dat ik het zwaartepunt van het vervoer enorm aan het verleggen was. Daar ging ze onderuit en in haar val trok ze ook de rest van het gezin mee, allemaal op het asfalt belandend met draaiende wielen en brommende motoren om ons heen. Uiteraard werd ik wakker volgens mijn moeder, nauwelijks beseffend wat er aan de hand was. Totdat ik zelfs als klein kind de ernst van de schaafwonden en de schrik wist in te schatten. Niet lang daarna kocht mijn vader een auto, wel zo handig.
   Een volgend brom avontuur deed zich voor samen met mijn broer. In ruil voor iets lekkers wasten en poetsten wij op jonge leeftijd de brommers wanneer die in onze schuur geen dienst deden. We haalden ze alle twee tevoorschijn en gingen beginnen met de schoonmaak. Eerst met veel sop en water, afdrogen en daarna moesten de velgen en andere verchroomde onderdelen grondig in de vaseline gezet tegen eventuele roestvorming. Mijn broer had ook goed gekeken hoe mijn ouders zo een brommer startten, bedienden en ermee wegreden. Dat moest ons ook lukken en met wat inspanning wisten wij een keer die van mijn moeder van stal te halen toen zij niet thuis was. Die fiets met hulpmotor, een Eitje heette die toen. Die naam was afgeleid van de zwart met geel gekleurde benzinetank voorop, waar ook de motor zat. Die tank had de vorm van een heel groot ei. Het lukte mijn broer de motor te starten en wij klommen omzichtig op die voor ons relatief grote bromfiets. Eerst moest je flink op de pedalen trappen om gang te maken en dan liet mijn broer met een hendel de motor op het voorwiel zakken, zodat de aandrijving werkte en we vanzelf vooruit snelden. Apetrots scheurden we dan door de brandgangen die we toen rond ons woonhuis hadden. Totdat de benzine op was en zakgeld voor nieuwe brandstof hadden we nog niet, daar waren we net iets te klein voor. Om toch zelf een centje bij te verdienen hadden we iets anders bedacht. Samen gingen we breeduit voor het raam van een doorzonwoning staan om te kijken of de bewoners thuis waren. Was dat het geval, dan klom ik op de schouders van mijn broer en stak hij een hand uit, alsof we aan het bedelen waren. Ik deed dan een kwartje in zijn uitgestoken hand, hij stak die vervolgens in zijn mond en dan ging mijn broer een paar minuten schudden met mij op zijn nek, effe 'ducken' noemden we dat. Tot groot vermaak van de omwonenden en die daad leverde altijd wel iets op.
   Uiteraard konden wij met moeite wachten tot we zestien jaar waren en legaal op een brommer mochten rondrijden. Eerst kregen we allebei een wat suffe Honda cadeau. Maar ja, we hadden ook geleerd dat je een gegeven paard niet in de bek mag kijken. Vijftig kilometer per uur gingen die brommers. Na wat speurwerk vonden we een fietsenmaker die wist hoe je met een eenvoudige ingreep de snelheidsbegrenzing ongedaan kon maken. Toen werd het al een stuk leuker, we haalden ieder met gemak tachtig kilometer per uur. Ons snel verplaatsen hadden we al jong geoefend met skiën en ook met fietsen. Niet ver van ons huis was de enige berg in de hele omtrek. Hevig zwetend fietsten we dan allebei omhoog en daar aangekomen gingen we op dezelfde fiets als een raket naar beneden. Soms zo hard dat het frame ging schudden en je nog nauwelijks kon sturen. Daarom oefenden we tevens hoe je achterwaarts van de fiets af kon springen, een soort noodrem en dat werkte. De fiets ging dan nog een stukje alleen al slingerend verder totdat die de berm inreed of tegen een boom tot stilstand kwam. Beter de fiets dan wij zelf zullen we toen gedacht hebben en veel autoverkeer was er nog niet die tijd. Jammer dat er toen nog geen camera's waren die je op je hoofd kon bevestigen. Het zou interessante Youtube filmpjes hebben opgeleverd.
   Toch voelden mijn broer en ik ons ongemakkelijk, ook al gingen we hard van school naar huis en omgekeerd. In de fietsenstalling op school stonden echt stoere brommers en die waren meestal ook opgevoerd, zo bijzonder was dat niet. Zündapp en de Kreidler Florett, dat waren werkelijk buikschuivers. En dan had je Tomos en Puch met hoge sturen, kon je juist lekker rechtop zitten en rondkijken. Wij vergaapten ons aan al dat moois en dat werd flink sparen om van die Honda af te komen. Voor mij is het uiteindelijk een Puch geworden (voor mijn broer hetzelfde meen ik mij te herinneren), met voetversnelling en nadat die was ingereden mocht die ook worden opgevoerd. Ging ook tachtig kilometer per uur en dan op een veel stoerdere manier.
   Na een flinke periode waarin alleen auto's een rol hebben gespeeld kwam er toch nog een brommer periode. In Indonesië, waar ik ging wonen, een vervoermiddel bij uitstek. Niet al te snel, zodat je toch veel ziet onderweg en meestal met zeer aangenaam weer om dakloos rond te rijden. En bij regen was het nooit koud, dan moest je alleen een regenjas of -cape aantrekken. Opvoeren hoefde niet, want ze gingen uit zichzelf al hard genoeg, minstens honderd kilometer per uur. Dat voelde al bijna als een volwaardige motorfiets. Sommige modellen hadden meer weg van moderne scooters en bovendien zag je nog veel klassieke scooters van het Italiaanse merk Vespa. Zelfs die suffe Honda die ik ooit had zag je er ook nog rondrijden, ze gingen dus wel lang mee.
   Zelfs tijdens een tijdelijk verblijf in Amsterdam heb ik wederom gebromd. Mijn atelier lag pal in het centrum en daar moest je minstens zeven jaar wachten op een parkeervergunning, geen doen. Zeker wanneer je werk en gereedschap wilde vervoeren. En wanneer het slecht weer was. Want zelf fietsen en dan regen en kou en wind en nog meer, daar kon ik echt niet tegen. Komt ook door het verblijf in de tropen natuurlijk. Ook daar wel eens regen, heftige buien zelfs, maar wel bij dertig graden Celcius, dat is andere koek. Dat voelt meer als het nemen van een douche. Ik vond de oplossing in de aanschaf van een Italiaanse driewieler van het merk Piaggio (die ook de Vespa's fabriceert trouwens). Die viel qua wetgeving in de categorie brommers, dus kon je zonder vergunning overal parkeren en verplaatste je jezelf in een (ha, ook eivormige) cabine. Indien het regende zat je heerlijk beschut met een bewegende ruitenwisser voor je neus en het geluid van vallende druppels op je dak. Om te schakelen en te sturen had je een scooter in handen met dat verschil dat je de versnelling ook in de achteruit stand kon zetten. Achter de cabine was een bagageruimte waar met gemak een kubieke meter spullen in paste. En er was verwarming, ook dat nog. Die driewieler - ik had een rode - ging precies vijftig kilometer per uur, niet handig wanneer je auto's wilde inhalen of als eerste bij een stoplicht wilde wegscheuren. Die werd dus ook opgevoerd en haalde toen zeventig kilometer per uur. Op een keer stond ik te wachten voor een rood stoplicht en kwam naast mij een zelfde voertuig tot stilstand. Een witte met een reusachtige vis op de zijkant afgebeeld. Ik keek naar de bestuurder, die lachte en gebaarde met zijn hand of we wedstrijdje zouden doen. Ik knikte van ja, maar hij wist natuurlijk niet dat die van mij best wel snel ging. Het licht sprong op groen en in mijn spiegel zag ik de afstand tussen ons steeds groter worden, de visbezorger verbaasd achterlatend.
   Weer terug in Azië heb ik vrolijk verder gebromd. Tweedehands zo een scooter-achtig model gevonden, een gele. Een opvallende en daarmee veilige kleur in het overwegend groene tropische landschap. Wel nodig ook, want de lokale bevolking rijdt op het gehoor en zij horen bovendien niets. Zeker niet wanneer ze doodleuk zitten te telefoneren of tekstberichten te versturen tijdens het rijden. Maar avontuurlijk was het en zo heb ik heel wat kilometers afgelegd. Mijn dochter vond het prachtig wanneer ik haar naar school bracht of afhaalde met die brommer. Tussen het stuur en het zadel was een treeplank en zij paste daar prima, waardoor zij goed zicht had. Zij glimlachte van oor tot oor als wij als eerste optrokken bij een stoplicht en iedereen achter ons lieten. En zigzaggend auto's inhaalden. Kijkend naar de gemiddelde brommer rijder op het eiland waar ik woonde, kreeg ik de indruk dat zij allen perfect zouden kunnen skiën. Helemaal een met het voertuig slingerden zij uitgebalanceerd tussen al het andere verkeer door en druk was het, dat verkeer. Dan moet een rustige ski-piste een fluitje van een cent zijn. Om de sfeer enigszins vast te leggen ben ik een keer bij een buurman achterop de brommer gekropen met een videocamera en hebben we een half uur samen gebromd in het reguliere verkeer. Een erg leuke ervaring en met vreugde kijk ik nog wel eens terug naar die opname.
   Dat het begrip brommer voor eenieder verschilt heb ik gemerkt tijdens een ontmoeting met een aardige vent in Singapore. We kenden elkaar van de opening van mijn tentoonstelling daar en zouden elkaar in de binnenstad ontmoeten. Leuk, dan kom ik op de brommer zei die. Het was een erg leuk weerzien en toen we afscheid namen liep ik even mee naar zijn brommer. Ik was nieuwsgierig omdat zijn helm zo groot was en ik dacht dat het waarschijnlijk voorschrift was in die stadstaat de beste helm te moeten dragen die verkrijgbaar was. Ha, toen we bij de bewuste brommer aankwamen stond daar een felrode Ducati motorfiets, dat ging een hele stap verder dan gewoon brommen. Wat mijn moeder aangaat, die eindigt de rit zoals ze begon. Sinds een aantal jaren heeft zij - naast dat ze nog auto rijdt - wederom een fiets met hulpmotor. Dit keer elektrisch, dus in dat opzicht kun je niet meer spreken over brommen, das voorbij!

Een piano

Als kind heb ik niet mogen meemaken dat er een muziek instrument in huis was. Geen gitaar, viool, cello, blaas instrument, laat staan een piano. Mijn ouders luisterden erg graag naar muziek, maar we gingen eigenlijk nooit naar een concert. Zij luisterden naar grammofoonplaten, grotendeels met opnames van klassieke muziek van allerlei componisten. Daardoor heeft het lang geduurd eer ik zelf rechtstreeks kennismaakte met werkelijke instrumenten. Was ergens een instrument binnen handbereik, dan kreeg je al gauw te horen dat je daar niet aan mocht komen. Ontmoedigend. Dus ging de tijd die ik had na het doen van huiswerk schoon op aan het op band opnemen van radio fragmenten waarin muziek van mijn voorkeur te beluisteren was. De diskjockeys op pop-stations kletsten echter de oren van je kop, vooral voor aanvang en aan het einde van de nummers die je wilde opnemen. Dus moest ik met een montage kit en plakband in de weer om dat geouwehoer te verwijderen. Pas later had ik voldoende zakgeld om een draaitafel en langspeelplaten aan te schaffen, dat scheelde veel plak- en knipwerk. Het allereerste album dat ik toen heb gekocht was een dubbel LP van Jimi Hendrix, een aankoop en muziek om nooit te vergeten. Langzaam maar gestaag groeide de collectie en vele avonden viel ik met een hoofdtelefoon op in slaap tijdens het beluisteren van favoriete albums.
   Behalve een vogeltje van keramiek met gaatjes (gekregen van mijn oma toen, door erop te blazen kon je twee verschillende fluittonen produceren), maakte ik pas kennis met een ook nog merkwaardig instrument tijdens de opleiding voor onderwijzer. Muziek was uiteraard een verplicht vak en zo werden we gedwongen te zingen, te dirigeren en blokfluit te spelen. Zingen deed ik consequent veel en veel te laag, afschuwelijk. Dirigeren dat lukte wel aardig. Maar het gepiep dat ik met die fluit veroorzaakte doet nog zeer aan mijn oren wanneer ik hier aan terugdenk. Ik was niet de enige in mijn klas. Met nog een paar jongens vormden we samen een groepje achterin het muzieklokaal en het leek alsof we eigenhandig het 'playbacken' hadden uitgevonden. Met opgewekte smoelen deden we de serieus blazende studenten na, die bliezen hard genoeg om ons niet door de mand te laten vallen. Dat werd pas andere koek bij het eindexamen. Dan zat je alleen tegenover de muziekdocent, blokfluit in je trillende handen en bladmuziek voor je neus. Doodse stilte. De docent weet het aanvankelijk aan je zenuwachtigheid en moedigde steeds aan om kalm te beginnen. Het begin kwam niet, laat staan een einde en zo was de score voor dit vak het laagst tijdens mijn gehele schoolperiode. Gelukkig werd dat gecompenseerd door andere vakken en was ik wel in staat om met een diploma op zak de opleiding af te ronden, toen wel vrolijk fluitend en zonder instrument.
   Een volgende kennismaking met levende muziek vond kort daarop plaats door een buurman in de hoofdstad. Hij vroeg of ik samen met hem wilde intekenen voor een concertserie met uitvoeringen van klassieke gitaarmuziek. Gedaan en tot mijn vreugde was dat een groot succes. Concerten in verschillende zalen en zaaltjes met keurig spelende Engelse gitaristen, maar ook met het dynamische spel van de Spaanse gitarist Paco de Lucia. Een wel zeer getalenteerde gitarist die helaas onlangs is overleden. Hij trad op in Carré en na twee nummers stopte hij plotseling. De eerste rijen waren gevuld met Spanjaarden, die hun enthousiasme niet onder stoelen of banken staken. Dat belemmerde hem en op zeer vriendelijke wijze vroeg hij zijn landgenoten vooral te luisteren, het was uiteindelijk geen stierengevecht.
Mijn nieuwsgierigheid was gewekt en onder andere door de film Diva, met een sopraan zangeres in de hoofdrol, werd ik ook geprikkeld om klassieke zang te ontdekken. Ik werd fan van Teresa Berganza, een fantastische mezzosopraan. Zij is inmiddels 79 jaar oud en zal vast niet meer optreden, maar met genoegen heb ik een van haar concerten bijgewoond in het concertgebouw in Amsterdam. Het publiek, mijzelf incluis, was zo enthousiast dat zij meerdere keren terugkwam voor een toegift, een mooie ervaring. Nog steeds wanneer ik haar hoor zingen - nu dan via een CD of iTunes - krijg ik kippenvel en vochtige ogen. Uit liefde voor vinyl heeft het best lang geduurd eer ik mijn eerste CD-speler kocht. Mijn vader was net overleden en mijn moeder deed mij een CD cadeau met de muziek die werd gespeeld tijdens het afscheid nemen. Tja, toen ging ik overstag.
   Groeiende fascinatie voor levende muziek maakte dat ik ging verlangen een piano bij de hand te hebben. Wanneer vrienden op reis gingen en mij vroegen op hun huis te passen en planten water te geven, informeerde ik altijd of ik dan op hun piano mocht spelen, mits zij er een hadden staan natuurlijk. Dat mocht altijd en zo heb ik de blokfluit periode toch nog goed kunnen verwerken. Zeker op een glimmende vleugel, dan ging ik uit mijn dak zogezegd. Niet dat ik heb leren spelen of heb leren noten lezen. Nee, gewoon gesprekken voeren, hardop denken in muziek (nou ja, geluid) en dat plezierde enorm. Zo sterk zelfs dat ik begon te sparen om zelf een piano te bezitten. Vele jaren heb ik geld apart gelegd en eindelijk kon ik met een pianostemmer op pad om een goed exemplaar te kiezen. Een tweedehandse Duitse piano, die erg goed klonk en volgens de stemmer een heel goed binnenwerk had. Die werd kort daarop bezorgd en met veel vuurtorens (de briefjes van 250 gulden toen) heb ik met trots de piano ontvangen. Niet dat mijn capaciteiten om te spelen plotseling groeide, ik genoot eenvoudigweg heel erg van de klank en de mogelijkheden. Ik werd een keer verliefd op een dame die ik in een kuuroord had ontmoet en na terugkomst kon ik dan op die piano alle mooie momenten vertolken en voor haar op cassette opnemen. De bel bij de receptie, het geroezemoes in de eetzaal, de witte badjas, het kluisje, de blik die je deed smelten, de zweetdruppels op haar rug, het keerde allemaal terug in het pianospel. Heel leuk om te doen, hoesje maken voor het opbergdoosje en dan met genoegen de dame in kwestie weer terugzien. Ze vond het prachtig. Die piano heeft mijn verhuizing naar Azië niet meegemaakt, de container was al tot aan het dak toe gevuld. Een goede vriend heeft het instrument toen overgenomen.
   Rekening houdend met mijn gemis aan muziek als kind vond ik het des te leuker om mijn dochter wel kansen te bieden. En zo kreeg zij als klein meisje een tijdje les van een Japanse lerares. De lessen gingen haar goed af, maar de lerares was wel erg serieus en dat maakte dat zij er de brui aan gaf, helaas. Pas veel later heeft zij op eigen houtje de draad weer opgepakt en toen bleek er toch een bodem gelegd te zijn. Zij verbleef een tijd bij een gastgezin, waar de vader onder andere muzikant en pianostemmer is. Omdat ze nog niet plaats kon nemen in een internationale schoolklas vulde zij de wachttijd met veelvuldig pianospel, daarbij soms geholpen door de aanwijzingen van de gastvader. Een maand later zocht ik haar op en tot mijn verbazing speelde ze met genoegen uren achter elkaar op de piano daar. Geen bladmuziek, maar eigen melodieën. Van een heel ander kaliber dan hetgeen haar echte vader speelt. Met veel plezier bezochten we piano handelaren en daar ging ze stuk voor stuk de piano's bespelen en beoordelen qua klank. Als leek hoorde ik schaapachtig haar gedetailleerde commentaar aan.
Na enige tijd ging zij terug naar haar moeder in Azië en ik heb haar met klem aangeraden een piano te vinden of te kopen daar, zodat zij zich verder kon ontwikkelen. Die piano kwam er en ter aanmoediging stuurde ik haar per email bladmuziek met piano oefeningen, onder andere van de componist Philip Glass. Inmiddels heeft ze zich eigen gemaakt om goed noten te kunnen lezen en met plezier luisterde ik via Skype wanneer ze een stuk liet horen.
   Terug verhuizend naar Europa vond ik in Zuid-Frankrijk een appartement waar ook een kamer voor mijn dochter ingericht kon worden. Met het idee dat ze een eigen plek zou hebben wanneer ze een tijd op bezoek wilde komen of zelfs langer zou willen blijven. Onwillekeurig moest ik tijdens het inrichten mede aan haar pianospel denken en het leek mij een goed idee - alhoewel met een zeer beperkt budget - een piano op de kop te tikken. En ook nog een beetje voor mijn eigen lol. In Frankrijk hebben ze ook een soort marktplaats op internet en ik was verrast in mijn woonplaats een fraaie piano aangeboden te zien worden voor een zeer redelijke prijs. Intussen ontmoette ik mijn bovenbuurman en die bleek naast clown ook pianostemmer te zijn geweest. Dus hij kon mij vertellen waar ik vooral op moest letten en bij bezichtiging van het instrument maakte ik foto's van de buiten- en de binnenkant. Die liet ik hem zien en ook al was de piano honderd jaar oud, voor het gevraagde bedrag leek het hem een goede keuze. Busje gehuurd om zes kilometer op en neer te rijden, tijdstip afgesproken, dezelfde buurman om zijn hulp gevraagd en ook nog een ober uit het buurtcafé gestrikt om die piano op te halen. Met zijn drieën zaten we voor in de auto en ik stelde lachend voor om samen een transport bedrijf te beginnen, onze drie voornamen op de zijkant van de auto geschilderd. Philippe, Matthieu et Ronald pour tous les transports. Hm, zware spullen gaan vervoeren zagen zij niet zitten, dus ik stelde voor alleen diamanten en andere sieraden te doen. De sfeer was in elk geval goed en dat kwam wel van pas. Jeetje, wat is zo een piano zwaar! Bij het appartement gekomen wist de ober nog een stamgast te strikken en zo waren we met zijn vieren om de piano op een hoog te krijgen. Gelukt, maar ik had het gevoel dat mijn armen minstens tien centimeter waren opgerekt. De volgende dag kwam een nog actieve pianostemmer en die stortte zich met zijn gereedschap op de buik van het instrument. Na veel timmeren en pingelen werd het geluid aanzienlijk beter en hopelijk hoeft hij niet iedere maand weer terug te komen. Behalve de piano is onverwachts mijn dochter ook gearriveerd, de tropen verwisselend voor het Mediterrane klimaat. Zij speelt en oefent iedere dag en ik moet erkennen - vroeger wist ik niet beter - dat er niets gaat boven de klanken van levende muziek. Wat een feest!

De krokodil

Het beest houdt mij al een tijdje bezig. Aanleiding was een krantenbericht, waarin stond dat een enorme slang, een Python, een krokodil te grazen had genomen. Niet zo van hap-slok-weg, maar de slang kronkelde zich rond de krokodil, wurgde hem langzaam op die manier en toen werd het wel hap-slok. Moeilijk te geloven, een foto bij het betreffende artikel liet echter geen twijfel bestaan. Midden in de gigantische slang zag je duidelijk de contouren van een forse krokodil, niet een krokodilletje. Die Python leek in het midden van zijn lijf meer op een kameel en ik vraag mij af hoe veel tijd het in beslag neemt om zo een hapje met huid en alles te verteren. Het zou ook nog kunnen dat na het inslikken van de prooi die slang enorme spijt heeft. Omdat die scherpe noppen (insluitingen worden die genoemd) enorm de maagwand schuren. Omdat de prooi nog niet dood is, slechts verdoofd en vervolgens zijn bek steeds open en dicht probeert te klappen. Of zijn grote poten strekt en daarmee de slang enorm verbreedt. Maar ja, een krokodil uitkotsen is vast geen eenvoudige opgave. Dus had de slang gewonnen, alweer. Want ook niet zo lang geleden las ik een bericht dat een Python een bewaker bij een Balinees hotel te pakken kreeg en om zeep hielp. Toeschouwers durfden niet in te grijpen (kan ik begrip voor opbrengen) en zagen hoe deze man een langzame dood tegemoet ging. Die slang was wel zo verstandig de man in kwestie niet op te gaan eten of zover was hij niet gekomen, dat is ook nog mogelijk met al die pottenkijkers.
   Net als met slangen is het een benauwende gedachte dat krokodillen zowel op het land als in het water gedijen. Dus kom je er een tegen, dan kun je eigenlijk geen kant op. Eens was ik op het Indonesische eiland Sumatra en daar bezocht ik een dierenpark waar ze een vijver met alleen maar krokodillen hadden. Tientallen van deze monsters lagen doodstil op de loer. Alsof het natuurgetrouwe sculpturen waren. Althans zo kwam het op mij over. Sommigen hadden langdurig de bek wijd open gesperd, een tandarts zou moeiteloos hun conditie kunnen checken. Roerloos als boomstammen lagen ze daar, de enige waarneembare beweging was af en toe een knipoog. Zo van maak je maar geen zorgen en je zou bijna een hand naar ze uitsteken om te testen of ze echt waren. Een kinderlijk geïllustreerd bord maakte echter duidelijk dat je beter niet de gebrekkige afrastering kon passeren, ook niet gedaan dus. Toen was het voedertijd en dook een verzorger op met emmers vol levende kippen. Een voor een slingerde hij een kip in de tropische vijver en de gevolgen waren immens. Vechtend om dezelfde kip veranderden die beesten de vijver in een golfslagbad. Nooit gedacht dat zo een log beest zo snel kon handelen en nu schoten ze kris-kras door het troebele water. Jagend op hun kip. Die suffe illustratie voor bezoekers won enorm aan waarde bij het zien van die slachtpartij en mijn angst voor die beesten werd er zeker niet minder om.
   Helemaal niet nadat een goede vriend van mij voor een omroep een reportage had gemaakt over zoutwater krokodillen in Australië. Een werelddeel waar sowieso de gevaarlijkste beesten ter wereld voorkomen. Schattige kleine spinnetjes die met een beet een heel mens de dood in jagen. En hele grote haaien die surfers aan stukken bijten en - indien je het overleeft - toch wel flinke littekens en verminkingen achterlaten. En dan die krokodillen. Klein van stuk, maar met venijnige tanden en quasi ontspannen rondzwemmend in hetzelfde zeewater waar jij denkt af te koelen. Ook op vakantie, totdat ze honger hebben of gewoon willen pesten. Je zal toch zo een beest aan je been hebben hangen, ik moet er niet aan denken. Des te gekker is het wanneer je on line een beetje rondkijkt naar afbeeldingen van krokodillen, dat je dan onder andere speelgoedbeesten tegenkomt die een krokodil voorstellen. Een krokodil als knuffel, gekker kun je het niet maken om een baby op de kast te krijgen en wie weet moet ik nog steeds verwerken dat ooit een oom met zo een cadeau mij heeft willen plezieren. Geef mij maar een ouderwetse beer (ook gevaarlijk trouwens), kameel of een zachte poes. Dan slaap je een stuk lekkerder. In ons taalgebruik kennen we sinds lange tijd het begrip krokodillentranen, geveinsd verdriet zogezegd. Waar die uitdrukking vandaan komt is niet geheel duidelijk, maar men denkt dat een krokodil traanvocht afscheidt om de ogen te reinigen en ook om na de maaltijd het zoutgehalte op peil te brengen. Nou, ook al huilt een krokodil zich suf in mijn bijzijn, troosten zal ik het beest nooit en te nimmer.
Krokodil is trouwens ook een populaire naam voor een huisgemaakte, sterk verontreinigde harddrug: desomorfine genaamd. Een goedkoop, maar reuze destructief alternatief voor heroïne en tussen de knuffels kwam ik op het scherm afbeeldingen tegen van gebruikers met afschuwelijke verwondingen door dit zeer verslavende spul. Tot op het bot, vandaar de benaming vermoedelijk.
   Wel weer leuk dat de krokodil (net als slangen) mensen aanzet om tassen en schoenen te ontwerpen met die (al dan niet nagemaakte) huid en structuur. Dat komt vast door een gevoel van triomf, ik was het monster de baas en nu heb ik een trofee. In Rotterdam is een schoenenwinkel (mascolori) waar ze bijzonder fraaie schoenen verkopen met namaak krokodillenhuid als materiaal. Fascinerend zolang ze niet bijten! In ieder geval is een dergelijke trofee een stuk bruikbaarder en ook veel aangenamer dan een hertengewei aan de muur of een opgezette vos in je woonkamer. Dat vind ik haast nog enger dan een krokodil in het echt.
   Nog even over echte krokodillen gesproken, het is een keer voorgekomen dat iemand in de buurt van een krokodil haar mobiele telefoon liet vallen. Tja, even gauw terug graaien doe je dan zeker niet en vervolgens hapte dat beest en verorberde die telefoon. Haar metgezellen belden meteen haar nummer en ja hoor, daar rinkelde het apparaat in de buik van het monster. Indien de batterij het nog enige tijd vol kon houden zal die krokodil hebben moeten leren leven met de vibratie en de 'ringtone' van het betreffende toestel. Leuk idee wel, een krokodil die - afhankelijk van het binnenkomend  verkeer - verschillende melodietjes ten gehore brengt. Zo kom je toch weer in de buurt van het knuffelbeest.

Dictee

dic·tee (het; o; meervoud: dictees)1oefening in het zonder spelfouten schrijven van het gehoorde

Op de lagere school, nu basisschool geheten, kreeg menigeen al snel koude rillingen wanneer de leerkracht zei: morgen krijgen jullie een dictee. Dat kon nog erger worden in het voortgezet onderwijs, gezien de moeilijkheidsgraad die ieder jaar toenam. En vooraf had je geen flauw idee omtrent de inhoud die je kon verwachten. Een raar iets dat dictee, helemaal wanneer je let op de omschrijving in het Van Dale woordenboek: het zonder spelfouten schrijven van het gehoorde. Dictee klinkt voor mij dan als dik-thee en dat doet denken aan ingedikte thee, een extract van normaal gezette thee in droge of vloeibare vorm. Of thee met heel erg veel opgeloste suiker, waardoor de drank stroperig en kleverig wordt, gelijk honing. Maar dat wordt vast en zeker niet goed gerekend. Dictee klinkt ook als familie van dikwijls, dik doen, dikker enzovoorts. Met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid hebben wij het woord dictee te danken aan de Franse taal, die zeggen 'dicter' voor dicteren zoals wij 'marcher' hebben geleend voor marcheren en 'démonter' voor demonteren. En zo zeggen diezelfde Fransen 'dictée', met een accent 'aigu'. In Nederland wordt ieder jaar het Groot Dictee der Nederlandse taal gehouden onder meer of minder bekende personen en het is frappant dat ieder jaar op rij de Belgische kandidaten de beste resultaten behalen. Die hebben of minder last gehad van die koude rillingen op school vroeger of de leerkracht ging aldaar met een zweep langs de schoolbanken om de juiste spelling erin te slaan. Ik zou het aan een buurman moeten vragen.

   Zelf zal ik een zin uit een dictee op de lagere (jongens)school nooit van mijn leven vergeten: de zeeman haalde een bal uit zijn zak en gooide die hoog op. De hele klas schreef braaf, niemand vertrok een spier en ook de leerkracht keek alsof die zin de gewoonste van de hele wereld was. Vreemd, want ik zag die zeeman al staan, wijdbeens op de kade, jonglerend met zijn teelballen en vroeg mij af of dat niet een heel pijnlijke en eventueel onherstelbare handeling was. Ik was als prepuber te verlegen om direct te reageren, laat staan om opheldering te vragen (Meester, ik snap er de ballen niet van). Maar een rare zin bleef het tot nu toe.

   Het Groot Dictee uit 2013 kon mij niet bekoren. Een bejaarde Nederlandse komiek, die ook regelmatig grappige boeken schrijft, had zijn hele gereedschapskist aan taalmiddelen op dat dictee losgelaten. Met als resultaat een tamelijk onsamenhangend verhaal met uitdrukkingen en schrijfwijzen waar zelfs de Belgen nog nooit van hadden gehoord. Dan wordt dat dictee een voetbalspel met de harde noppen aan de binnenkant van je schoen. Hardlopen op smeltend asfalt. Wielrennen zonder zadel op je fiets. Douchen met je kleren nog aan. Niet leuk in elk geval, zo een dictee grenst aan sadisme. Je als samensteller stiekem verkneukelen op al die kokende hersenpannen en zwetende handen. Ik had die komiek in staat geacht met iets beters en leukers voor de dag te komen, een gemiste kans. Het wordt nu eens tijd dat een Vlaamse buurman de kans krijgt het Groot Dictee samen te stellen, talent hebben ze, dat begon al bij Paul van Ostayen, een Belgische woordkunstenaar die zijn tijd ver vooruit was.

   Qua (kwa) spelling heb ik de periode meegemaakt van vernieuwende experimenten. De letter 'c' werd in veel gevallen eenvoudigweg vervangen door de 'k', want zo klonk het. Echt diktee dus. Kritikus. Punktueel en zo nog veel meer. Enkele leraren Nederlands vonden het zelfs wel kunnen om zoveel mogelijk fonetisch te gaan schrijven, een ideale manier om de Babylonische spraakverwarring weer boven tafel te krijgen. Ik heb een tijdje meegedaan en gek genoeg gaat mijn voorkeur de laatste tijd uit naar traditionele spelling, soms zelfs nog volgens het oude Groene Boekje, niet eens de laatste versie. Op de middelbare school heb ik ook een leraar Nederlands gehad die extra inzet wist te waarderen en daarvoor punten uitdeelde. Had je een dictee helemaal foutloos opgeschreven en gaf je daarnaast nog uitleg omtrent varianten en dwalingen, dan kon je een 11 of een 12 halen als cijfer. Erg handig om je gemiddelde rapportcijfer op peil te houden wanneer je wel eens een misser had gemaakt. Bij diezelfde leraar had zich een keer een merkwaardig incident voorgedaan. Een van mijn klasgenoten had geen haar op zijn hoofd (doet mij meteen aan een van de bekende uitdrukkingen denken) en droeg ter camouflage een pruik. Implant en iets geavanceerdere technieken om een pruik op zijn plaats te houden bestonden toen nog niet. Dus zorgde zijn bril ervoor dat die pruik op de juiste plek bleef zitten. Nu had die jongen de gewoonte - achter in de klas gezeten - om met zijn stoel te wiebelen en op twee poten te balanceren. Zijn hoofd rustte tegen de muur. Die leraar Nederlands zag dat gewiebel, het irriteerde hem en hij gebood die klasgenoot om op vier poten te gaan zitten. In die tijd waren schoon gemetselde muren met bakstenen in zwang, die hadden een wat ruige structuur. Op het moment dat de jongen met zijn stoel naar voren kwam, bleven zijn pruik en zijn bril achter op die ruwe muur. De leraar aanschouwde dit tafereel, wist van niks en dacht dat die jongen gescalpeerd werd om de een of andere reden. Hij zeeg ineen achter zijn lessenaar op een podium en was volledig buiten kennis. Schaterlach van de hele klas en een glas water brachten hem weer op de been. Hoeveel extra punten die actie had opgeleverd kan ik mij niet meer herinneren.